Στα τέλη του 14ου αιώνα (1373 ή 1384) η πόλη και η ευρύτερη περιοχή της Δράμας κατελήφθησαν από τους Οθωμανούς Τούρκους. Η πόλη της Δράμας λεηλατήθηκε και οι περισσότεροι κάτοικοι εξοντώθηκαν ή αναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν.
Τα χρόνια κυλούσαν αργά και βασανιστικά για τους Έλληνες της περιοχής και γενιές ολόκληρες έφυγαν χωρίς να δουν αχτίδα ελευθερίας. Όταν στα 1821 ο Ελληνισμός ξεσηκώθηκε σε διάφορα σημεία της Βαλκανικής χερσονήσου, οι εγγενείς δυσκολίες (ύπαρξη μεγάλων Τουρκικών δυνάμεων) δεν ευνοούσαν τις εδώ επαναστατικές κινήσεις, όμως κάτοικοι της Δράμας, μετακινήθηκαν σε άλλες περιοχές και συμμετείχαν στην αποτίναξη του Τουρκικού ζυγού.
Το κομμάτι αυτό της ιστορίας του τόπου μας δεν έχει αναδειχθεί και προβληθεί όπως θα έπρεπε και ελάχιστα για τους αγωνιστές εκείνους και την δράση τους έχουν γίνει ευρύτερα γνωστά.
Ως ελάχιστο φόρο τιμής σε αυτούς τους ταπεινούς ήρωες, οφείλουμε να αναφέρουμε τις περιπτώσεις αυτών που έγιναν γνωστές μέχρι τώρα, ενώ ελπίζουμε σύντομα να έρθουν στην επιφάνεια περισσότερα στοιχεία πάνω σε αυτό το θέμα.
Ο Δήμος ΝΙΚΟΛΑΟΥ (όπως ανέδειξε μέσα από αρχειακή έρευνα ο συμπολίτης μας Β.Πασχαλίδης) με την κήρυξη της επανάστασης, με άλλους συμπολίτες του, προσέτρεξε σε βοήθεια των επαναστατημένων συμπατριωτών του. Η συμμετοχή του Νικολάου στον επαναστατικό αγώνα, βεβαιώνεται και με σχετικό πιστοποιητικό (24.12.1843) που υπογράφoυν, έχοντας ιδία αντίληψη των γεγονότων ο Συνταγματάρχης Νικήτας Σταματελόπουλος (Νικηταράς) , ο Στρατηγός Χατζη Χρήστος και ο Αξιωματικός της Χωροφυλακής Κωνσταντίνος Βλαχόπουλος.
Ο Νικολάου όπως προκύπτει από το ανωτέρω πιστοποιητικό, υπηρέτησε από το 1821 μέχρι το 1829, ως στρατιώτης και εικοσιπένταρχος, πολέμησε στην Θήβα, στην Ναύπακτο κ.α. και επέδειξε γενναιότητα και ανδρεία σε όσες περιστάσεις έτυχε.
Ο ίδιος ο Δραμινός αγωνιστής αναφέρει πως "ότε η Ελλάς ύψωσε σημαίαν κατά των Τούρκων, μεθ΄ άλλων συμπολιτών μου, έτρεξαμεν εις βοήθεια της" . Όπως και άλλοι αγωνιστές μετά την λήξη της επανάστασης αντιμετώπιζε δυσκολίες ακόμη και στην συντήρηση της πολυμελούς οικογένειας του.
Ο Δημήτριος ΔΡΑΜΑΛΗΣ γεννημένος στην Δράμα, συμμετείχε αρχικά στις επαναστατικές ενέργειες στην περιοχή της Μακεδονίας. Μετά την αποτυχία των επαναστατών εκεί, μετέβη στη νότια Ελλάδα, όπου συμμετείχε σε πολλές μάχες. Το 1823 τέθηκε επικεφαλής εκστρατευτικού σώματος που επιχείρησε την 11η Δεκεμβρίου να καταλάβει το ορμητήριο του κάστρου της νησίδας Γραμβούσα Χανίων. Εκεί, το σώμα ενώθηκε με τοπικούς επαναστάτες και ο Δημήτριος Δράμαλης τέθηκε επικεφαλής ενός σώματος που αποτελούνταν συνολικά από 2.000 άνδρες αλλά δυστυχώς η επιχείρηση αυτή απέτυχε.
Ο Δημήτριος Δράμαλης εγκαταστάθηκε στο ελεύθερο Ελληνικό κράτος και παρέμεινε ως αξιωματικός στον τακτικό στρατό. Εκεί έλαβε και επισήμως το επώνυμο "Δράμαλης", δηλωτικό της καταγωγής του. Ο Δημήτριος Δράμαλης έφτασε έως το βαθμό του Ταγματάρχη, ενώ το 1836 τιμήθηκε με αριστείο από τον Βασιλέα Όθωνα για την προσφορά του στην πατρίδα.
Το αριστείο του Δημ. Δράμαλη
Ο Νικόλαος ΔΡΑΜΑΛΗΣ, συμμετείχε με το σώμα του στις μάχες του 1821 στην Κεντρική Μακεδονία υπό τον Εμμανουήλ Παπά. Μετά την αποτυχία των επαναστατών εκεί, κατέβηκε στη νότια Ελλάδα όπου συμμετείχε σε πολλές μάχες. Από την πολεμική του δράση τραυματίστηκε αρκετές φορές. Στη συνέχεια εγκαταστάθηκε στο Ναύπλιο και μετά τη δημιουργία του τακτικού στρατού, κατατάχτηκε στη Β΄ τάξη υπαξιωματικών. Εκεί έλαβε και επισήμως το επώνυμο "Δράμαλης", δηλωτικό της καταγωγής του. Επί Ιωάννη Καποδίστρια (1828 - 1831) προήχθη σε αξιωματικό.
Άλλη μια παράμετρος της Δραμινής παρουσίας στην επανάσταση του 1821 είναι η αυτομόληση Ελλήνων της Δράμας που ακολούθησαν τον Δράμαλη στην γνωστή του εκστρατεία. Χαρακτηριστικά ο ερευνητής Β.Πασχαλίδης, αναφέρει σε μελέτη του, τις περιπτώσεις των Τουλούμη, Βοζίκη και Μανασή. Ο τελευταίος ήταν ο γραμματικός του Δράμαλη και έπαιξε διπλό ρόλο στη μάχη των Δερβενακίων.
Η ιστορία έχει διασώσει και το όνομα του αγωνιστή Μιχαήλ Δράμαλη, χωρίς περαιτέρω λεπτομέρειες.
Επιπλέον απόγονοι των Δραμινών αγωνιστών φαίνεται να υπάρχουν στον οικισμό "Νέα Πέλλα" που δημιούργησαν οι Μακεδόνες αγωνιστές το 1837, στην περιοχή της Αταλάντης, καθώς εμφανίζεται το επίθετο Δράμαλης σε νέα εγγραφή σε σχετικό εκλογικό κατάλογο του 1920.
Αδήριτη ανάγκη αποτελεί η συστηματική έρευνα από ειδικούς επιστήμονες, δημοσίων και ιδιωτικών αρχείων, για να αναδειχθεί περαιτέρω αυτή η άγνωστη πτυχή της τοπικής μας ιστορίας και να γίνουν γνωστοί και να τιμηθούν όσοι Δραμινοί αψήφησαν κινδύνους και αποστάσεις και βρέθηκαν να πολεμούν μακριά από την γενέτειρα τους, αλλά και σίγουρα με τον πόθο, η φλόγα της επανάστασης και ο άνεμος της ελευθερίας να φτάσουν και στην προσφιλή τους Δράμα.
Θεόδωρος Χρ. ΜΕΤΑΒΙΤΣΙΑΔΗΣ
Πτυχιούχος Θεολογικού Τμήματος ΑΠΘ
